Nowy projekt CKSiT: „W drewnie i skórze. Historia pracy kalwaryjskich rzemieślników”

Centrum Kultury, Sportu i Turystyki w Kalwarii Zebrzydowskiej rozpoczyna realizację wyjątkowego, interdyscyplinarnego projektu pt. „W drewnie i skórze. Historia pracy kalwaryjskich rzemieślników”. Inicjatywa ta zdobyła uznanie i dofinansowanie w ramach prestiżowego Programu Dotacyjnego Muzeum Historii Polski w Warszawie „Patriotyzm Jutra” (edycja 2026). Całość działań zaplanowano na okres od 10 maja do 20 listopada 2026 roku.

Odkrywamy historię codzienności i etos pracy

Projekt stawia sobie za cel odkrycie, udokumentowanie i upowszechnienie niezwykłego dziedzictwa gospodarczego Kalwarii Zebrzydowskiej, która od stuleci funkcjonowała jako unikatowy fenomen „miasta-warsztatu”. Poprzez zaplanowane działania chcemy przywrócić w pamięci mieszkańców etos pracy lokalnych stolarzy i szewców z XIX i XX wieku. Tradycyjne rzemiosło ukażemy jako formę patriotyzmu gospodarczego – pracy rąk własnych, która w trudnych momentach dziejowych pozwalała na zachowanie polskiego stanu posiadania i niezależności ekonomicznej.

Co wydarzy się w ramach projektu? (5 kluczowych modułów)

1. Głosy mistrzów rzemiosła (badania i dokumentacja): Powołamy Młodzieżowy Zespół Badawczy złożony z 10 wolontariuszy (uczniów szkół średnich), który po odbyciu profesjonalnych warsztatów historii mówionej przeprowadzi 10 pogłębionych wywiadów biograficznych z nestorami kalwaryjskiego rzemiosła. Równolegle pasjonaci fotografii wykonają pod okiem profesjonalisty artystyczną dokumentację „Spracowane dłonie”, uwieczniając mistrzów i ich historyczne narzędzia w naturalnym środowisku pracy. Wszystkie zebrane materiały zasilą cyfrowe zbiory Kalwaryjskiego Archiwum Społecznego.
2. Z pokolenia na pokolenie (edukacja najmłodszych): Organizujemy Międzyszkolny Turniej Wiedzy Historycznej dla uczniów klas IV-VIII, którego tematem przewodnim będzie historia kalwaryjskiego meblarstwa i Targów Meblowych. Przygotowania do turnieju poprzedzi rodzinna kwerenda domowa, zachęcająca mieszkańców do wspólnego przeszukiwania szuflad w poszukiwaniu pamiątek czeladniczych, dokumentów i dawnych narzędzi. Z myślą o przedszkolakach i najmłodszych uczniach (klasy I-III) ogłosimy konkurs plastyczny „Mój dziadek był mistrzem”.
3. Aktywna przestrzeń miejska: Zaprosimy mieszkańców na spacer historyczny „Śladami hebla i kopyta” prowadzony przez przewodnika z wykorzystaniem reprintów archiwalnych fotografii. Przygotujemy także interaktywną Rodzinną Grę Terenową „Tajemnice kalwaryjskich rzemieślników” opartą na questingu, która zmusi uczestników do bezpośredniej współpracy z lokalnymi twórcami.
4. Akademia Rzemiosł Tradycyjnych (warsztaty mentoringowe): Odbędzie się cykl międzypokoleniowych warsztatów praktycznych prowadzonych w klasycznej formule Mistrz – Uczeń. Starsi rzemieślnicy przekażą młodzieży i dorosłym ginące techniki pracy, takie jak ręczna intarsja czy tradycyjne szycie butów dratwą, dzieląc się przy tym moralnością cechową i zawodowymi anegdotami.
5. Wielki finał projektu: Podsumowaniem naszych wspólnych działań będzie partycypacyjna wystawa społeczna w galerii CKSiT. Obok profesjonalnych fotografii i stanowisk audio z wywiadami, zaprezentujemy na niej pamiątki udostępnione przez samych mieszkańców. Wydany zostanie również bezpłatny, bogato ilustrowany folder edukacyjny zawierający mapę dawnych warsztatów oraz najciekawsze fragmenty relacji świadków historii.

Wszystkie wypracowane w projekcie materiały dydaktyczne, nagrania, zdjęcia oraz publikacje zostaną udostępnione na wolnych licencjach Creative Commons (CC BY 4.0), co pozwoli na ich bezpłatne wykorzystywanie w celach edukacyjnych.

Dla każdego – bez barier

Projekt został zaprojektowany zgodnie z zasadami projektowania uniwersalnego. Dzięki środkom z dotacji zadbamy o pełną dostępność architektoniczną, cyfrową i komunikacyjną. Bezpłatny folder wydany zostanie w druku powiększonym o wysokim kontraście, nagrania audio i wideo otrzymają napisy oraz audiodeskrypcję (AD), a trasy plenerowe spaceru i gry terenowej zostaną wytyczone w sposób wolny od barier architektonicznych.

Partnerzy projektu

Przedsięwzięcie realizowane jest przy silnym wsparciu lokalnych partnerów. W realizację włączyły się:

• Stowarzyszenie Niezależna Kalwaria (pomoc w organizacji spaceru oraz dotarciu do dawnych rzemieślników),
• Zespół Szkół im. Komisji Edukacji Narodowej w Kalwarii Zebrzydowskiej (udostępnienie przestrzeni oraz rekrutacja młodzieży),
• Gmina Kalwaria Zebrzydowska (fundator upominków dla laureatów turnieju oraz wsparcie promocyjne).

Serdecznie zachęcamy do śledzenia naszych kanałów informacyjnych i aktywnego włączenia się w nadchodzące wydarzenia!

Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.